Acil durum planı, işletmelerde en çok hazırlanan ve en az test edilen belgedir. Dosyada duran plan ile sahada gerçekleşen olay arasındaki fark, ancak tatbikatla görülür. Alarm duyulmayan bir depo, kilitli bulunan bir kaçış kapısı, toplanma yerinde eksik çıkan üç kişi; hiçbiri planda yazmaz, hepsi tatbikatta ortaya çıkar.
Acil durum planının hazırlanması
Plan, işletmenin gerçek senaryolarına göre hazırlanır. Her işletme için aynı senaryolar geçerli değildir; kimyasal kullanan bir tesiste döküntü senaryosu, yüksek raflı depoda raf çökmesi senaryosu, sahil şeridindeki bir tesiste ise farklı öncelikler öne çıkar.
- İşletmeye özgü acil durum senaryolarının belirlenmesi
- Her senaryo için müdahale adımlarının yazılması
- Alarm ve haberleşme zincirinin kurulması
- Kaçış yollarının ve toplanma yerlerinin belirlenmesi
- Kat ve bölüm bazında kaçış planlarının hazırlanması ve asılması
- Dış kuruluşlarla haberleşme bilgilerinin güncel tutulması
- Engelli ve yardıma muhtaç çalışanlar için özel tahliye düzenlemesi
Ekiplerin kurulması
Acil durumda kimin ne yapacağı önceden belirlenmiş olmalıdır. Mevzuat; arama, kurtarma ve tahliye, yangınla mücadele ve ilk yardım ekiplerinin kurulmasını gerektirir. Ekip kurmak isim yazmak değildir:
- Her ekip için görev kartlarının hazırlanması
- Vardiya düzenine göre yedekleme yapılması, tek kişiye bağımlılığın önlenmesi
- Ekip üyelerinin sahada tanınır olması
- Ekip ekipmanlarının belirlenmesi, konumlandırılması ve düzenli kontrolü
- Ekipler arası koordinasyonun ve karar merciinin netleştirilmesi
Ekip eğitimleri
Ekipler kurulduktan sonra eğitilmelidir. Yangınla mücadele ekibine uygulamalı söndürme eğitimi, arama-kurtarma ekibine tahliye teknikleri ve sedye kullanımı, ilk yardım ekibine ilgili eğitimler verilir. Kapalı hacim bulunan işletmelerde kurtarma üçayağı ve vinç sistemleriyle tahliye eğitimi ayrıca yapılır. Ekip eğitimlerini birbirinden bağımsız değil, ortak senaryolar üzerinden yürütüyoruz; çünkü gerçek olayda ekipler aynı anda ve birlikte çalışır.
Tatbikat organizasyonu
Planlama
Tatbikat senaryosu işletmeyle birlikte belirlenir. Senaryonun gerçekçi olması, işletmenin gerçek risklerinden seçilmesi ve ölçülebilir hedefler içermesi gerekir. Tatbikat öncesi gözlemci görevlendirmesi yapılır; her gözlemcinin hangi noktayı izleyeceği ve neyi kaydedeceği belirlenir.
Uygulama
Tatbikat sırasında tahliye süresi ölçülür, kaçış yollarındaki tıkanmalar not edilir, alarm duyulmayan bölgeler tespit edilir, ekiplerin tepki süresi kaydedilir ve toplanma yerindeki sayım süreci izlenir. Tatbikat, üretimi gereksiz yere aksatmayacak şekilde planlanır.
Değerlendirme ve rapor
Tatbikat sonrası değerlendirme toplantısı yapılır; katılımcıların gözlemleri alınır. Ardından fotoğraflı tatbikat raporu hazırlanır. Raporda tespit edilen her aksaklık için sorumlu ve termin belirtilir. Bir sonraki tatbikatta bu maddelerin kapanıp kapanmadığı karşılaştırmalı olarak değerlendirilir.
Deprem senaryosu
İzmir'de faaliyet gösteren işletmeler için deprem, ayrı bir başlık olarak ele alınmalıdır. Sarsıntı anında çök-kapan-tutun uygulaması, sarsıntı sonrası kontrollü tahliye, doğal gaz ve elektrik hatlarının kesilmesi, raf ve makine devrilme risklerinin önceden azaltılması, toplanma yerinde sayım ve bina kullanılabilirlik değerlendirmesi bu senaryonun bileşenleridir. Ayrıca devrilme riski taşıyan raf, dolap, silindir ve tüplerin önceden sabitlenmesi, deprem hazırlığının en somut ve en çok atlanan adımıdır.
Yetkinliğimiz
Kurucumuz Ümit Yanardağ; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı acil durum danışmanı belgesine, Türk Kızılayı ilk yardımcı eğitim sertifikasına, Dokuz Eylül Üniversitesi 2. seviye yangın eğitici eğitimi belgesine ve Deniz Kuvvetleri Komutanlığı NBC uzmanı belgesine sahiptir. Acil durum yönetimi konusundaki yaklaşımımız, askeri ve endüstriyel saha tecrübesinin birleşiminden doğmuştur.
Sık sorulan sorular
Tatbikat ne sıklıkla yapılmalı?
Mevzuat, işyerlerinde acil durum tatbikatlarının belirli periyotlarla tekrarlanmasını öngörür. Ancak yeni bir bina bölümü açıldığında, üretim akışı değiştiğinde ya da önceki tatbikatta ciddi aksaklık tespit edildiğinde periyodu beklemeden tekrarlanması gerekir.
Habersiz tatbikat yapıyor musunuz?
Evet, işletme yönetiminin onayıyla habersiz tatbikat planlıyoruz. Haberli tatbikat sistemin işleyip işlemediğini gösterir; habersiz tatbikat ise gerçek tepki süresini ve refleksleri ortaya çıkarır. İkisini dönüşümlü uygulamak en verimli yoldur.
Deprem senaryosu da çalışıyor musunuz?
Evet. İzmir'de faaliyet gösteren işletmeler için deprem senaryosu ayrı bir önem taşır. Çök-kapan-tutun uygulaması, sarsıntı sonrası tahliye, gaz ve elektriğin kesilmesi, toplanma yerinde sayım ve bina hasar değerlendirmesi bu senaryonun parçalarıdır.