İşletmelerde iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin önemli bir bölümü takvime bağlıdır. Bir ekipmanın kontrolü zamanında yapılmadığında ya da bir ölçümün süresi geçtiğinde; işletme mevzuata aykırı duruma düşer, ancak bundan daha önemlisi, ekipmanın gerçek durumunu bilmeden çalışmaya devam eder. Periyodik kontroller ve ortam ölçümleri, işletmenin kendi durumunu görebildiği tek objektif araçtır.
Periyodik kontroller
Ekipman envanteri
Çalışma, tesisteki tüm iş ekipmanlarının envanterinin çıkarılmasıyla başlar. Envanterde her ekipmanın tanımı, seri numarası, kapasitesi, bulunduğu bölüm, son kontrol tarihi ve kontrol periyodu yer alır. İşletmelerde en sık gördüğümüz sorun, envanterin hiç çıkarılmamış olması veya güncellenmemesidir; yeni alınan bir ekipman listeye eklenmediğinde kontrol takvimine de girmez.
Kapsama giren ekipmanlar
- Kaldırma ve iletme ekipmanları: vinç, caraskal, forklift, transpalet, kaldırma platformu, sapan ve kaldırma aksesuarları
- Basınçlı kaplar: kompresör, hava tankı, buhar kazanı, hidrofor, genleşme tankı
- Elektrik tesisatı, topraklama ve paratoner ölçümleri
- Yangın algılama ve alarm sistemleri, yangın pompaları, sprinkler tesisatı
- Havalandırma ve toz toplama sistemleri
- Asansörler ve yük asansörleri
- Tezgâh ve makine güvenlik donanımları
Takip ve raporların yorumlanması
Kontroller yetkili kişilerce yapılır; bizim rolümüz süreci planlamak, takip etmek ve sonuçları teknik olarak yorumlamaktır. Kontrol raporlarında çıkan uygunsuzluklar çoğu zaman teknik dille yazılır ve işletmede ne yapılması gerektiği anlaşılmaz. Raporları işletme diline çeviriyor, hangi bulgunun acil, hangisinin planlı müdahale gerektirdiğini belirliyoruz.
Ortam ölçümleri
Gürültü
Gürültüye bağlı işitme kaybı, geri dönüşü olmayan ve yavaş ilerlediği için fark edilmeyen bir meslek hastalığıdır. Ölçümler hem ortam bazında hem de kişisel dozimetre ile yapılır. Sonuçlara göre önce kaynağında önlem araştırılır: makine izolasyonu, susturucu, kabin uygulaması, bakım iyileştirmesi. Kaynağında çözülemiyorsa uygun zayıflatma değerine sahip koruyucu seçilir.
Toz ve kimyasal maruziyeti
Toz, kaynak dumanı, solvent buharı ve proses kaynaklı kimyasal maruziyetleri ölçülür. Ölçüm noktalarının doğru seçilmesi kritik önemdedir; çalışanın solunum bölgesinden alınmayan bir örnek, gerçek maruziyeti yansıtmaz. Sonuçlara göre lokal emiş, kapatma ve genel havalandırma çözümleri değerlendirilir.
Titreşim
El-kol titreşimi taşlama, kırıcı ve darbeli aletlerle çalışanlarda; tüm vücut titreşimi ise forklift ve iş makinesi operatörlerinde öne çıkar. Ölçüm sonuçlarına göre alet seçimi, bakım durumu, oturma düzeni ve çalışma süresi düzenlemeleri planlanır.
Aydınlatma
Yetersiz aydınlatma hem kalite hatalarına hem de kazalara yol açar. Ölçümler; çalışma yüzeyinde, geçiş yollarında ve acil durum aydınlatmalarında yapılır. Yalnızca seviye değil, gölge oluşumu ve parlama da değerlendirilir.
Termal konfor
Sıcaklık, nem ve hava akım hızı birlikte değerlendirilir. Döküm, fırın ve kazan dairesi gibi sıcak ortamlarda; soğuk hava depolarında ise düşük sıcaklık maruziyeti ayrıca ele alınır. Sonuçlara göre çalışma-dinlenme düzeni ve sıvı tüketimi planlaması yapılır.
Sonuçların işletmede karşılığı
Ölçüm raporu, dosyaya konulmak için değil karar vermek için alınır. Her ölçüm sonucunu risk değerlendirmesine işliyor, sınır değer aşımı olan noktalarda önlem planı hazırlıyor ve bir sonraki ölçümde iyileşmeyi karşılaştırmalı olarak takip ediyoruz. Böylece ölçüm, tekrarlanan bir formaliteden çıkıp işletmenin gelişimini gösteren bir araca dönüşüyor.
Sık sorulan sorular
Hangi ekipmanların periyodik kontrolü gerekir?
Kaldırma ve iletme ekipmanları, basınçlı kaplar ve kazanlar, kompresörler, elektrik tesisatı ve topraklama, paratoner, yangın algılama ve söndürme sistemleri başlıca kapsamı oluşturur. İşletmenizin ekipman envanterini çıkarıp kontrol takvimini birlikte belirliyoruz.
Ortam ölçümü ne sıklıkla yapılmalı?
Ölçüm periyodu, maruziyet düzeyine ve tehlike sınıfına göre belirlenir. Ancak proses değiştiğinde, yeni makine eklendiğinde veya çalışan şikâyeti geldiğinde periyodu beklemeden ölçüm yapılması gerekir.
Ölçüm sonuçları sınır değeri aşarsa ne olur?
Öncelikle kaynağında önlem araştırılır: makine izolasyonu, emiş sistemi, bakım iyileştirmesi gibi. Kaynağında çözülemiyorsa maruziyet süresinin sınırlandırılması ve uygun kişisel koruyucu donanım devreye alınır. Sonuçları teknik olarak yorumlayıp uygulanabilir bir plan çıkarıyoruz.