Kapalı hacimlerde yaşanan kazaların iki ortak özelliği vardır. Birincisi, neredeyse tamamı önlenebilir olmalarıdır; ikincisi ve daha acı olanı, çoğunun birden fazla can almasıdır. İçeride fenalaşan arkadaşını kurtarmak için hiçbir hazırlık yapmadan aşağı inen ikinci kişi, aynı ortamın kurbanı olur. Üçüncü kişi de aynı refleksle hareket eder. Zincir böyle uzar.
Bu yazıda, bir kapalı hacme girilmeden önce tamamlanması gereken adımları sırasıyla ele alıyoruz. Liste, sahada uygulanabilir olması için mümkün olduğunca somut tutulmuştur.
Önce tanımı netleştirin
Kapalı hacim yalnızca tank demek değildir. Giriş çıkışı sınırlı olan, sürekli çalışma için tasarlanmamış ve içinde tehlikeli atmosfer oluşabilecek her hacim bu tanıma girer: silo, kazan, rögar, kanal, gemi ambarı, koferdam, boya kabini, elek altı boşluk, hatta yeterince havalandırılmayan derin çukurlar. İşletmede ilk yapılması gereken, bu hacimlerin envanterinin çıkarılması ve fiziksel olarak işaretlenmesidir.
Giriş öncesi kontrol listesi
1. İş gerçekten gerekli mi
Bu soru ilk sırada olmalıdır. Kontrolün dışarıdan kamera veya sensörle yapılabileceği, temizliğin dışarıdan uzatmalı ekipmanla tamamlanabileceği durumlar vardır. Girilmeyen hacimde kaza olmaz.
2. İzolasyon ve kilitleme
- Hacme bağlı tüm hatlar körlenmiş veya fiziksel olarak ayrılmış mı?
- Vana kapatmak yeterli değildir; vana sızdırabilir. Kör tapa veya hat ayrımı gerekir.
- Karıştırıcı, pompa ve konveyör gibi hareketli ekipmanların enerjisi kesilip kilitlendi mi?
- Kilit ve etiket, işi yapan kişinin kendi kilidi mi?
3. Boşaltma ve temizlik
- Ürün tamamen boşaltıldı mı?
- Taban çamuru ve duvar kalıntısı temizlendi mi?
- Temizlik sırasında çıkan atık, tehlikeli atık kurallarına göre yönetiliyor mu?
- Yıkama yapıldıysa, yıkama suyunun tahliyesi planlandı mı?
4. Havalandırma
- Zorlanmış havalandırma kuruldu mu, yoksa doğal havalandırmaya mı güveniliyor?
- Hava girişi ve çıkışı, hacimde ölü bölge bırakmayacak şekilde konumlandırıldı mı?
- Havalandırma çalışma boyunca devam edecek mi, yoksa giriş öncesi kapatılacak mı?
- Emiş fanının kendisi tutuşma kaynağı olabilir mi? Patlayıcı ortamda uygun tipte mi?
5. Ölçüm
- Cihazın kalibrasyonu geçerli mi, sıfır ayarı temiz havada yapıldı mı?
- Oksijen seviyesi, parlayıcı gaz ve ortama özgü zehirli gazlar ölçülüyor mu?
- Ölçüm tek noktadan mı yapılıyor? Taban, orta ve tavan seviyeleri ayrı ayrı ölçülmeli.
- Girinti, köşe ve dip bölgeler atlanmadı mı? Ağır gazlar tabanda birikir.
- Sonuçlar yazılı olarak kaydedildi mi?
6. Giriş izni
- İzin formu doldurulup imzalandı mı?
- İzin süresi belirlendi mi, süre dolduğunda ne olacağı yazılı mı?
- İçeri girecek kişiler isim isim belirtildi mi?
- Yapılacak iş tanımlı mı? Sıcak çalışma varsa ayrıca izin alındı mı?
7. Gözcü ve haberleşme
- Dışarıda sürekli duracak bir gözcü görevlendirildi mi?
- Gözcü, başka bir iş yapmayacak şekilde yalnızca bu göreve mi ayrıldı?
- İçerideki kişiyle haberleşme yöntemi belirlendi mi ve test edildi mi?
- Gözcü hangi durumda çalışmayı durduracağını biliyor mu?
8. Kurtarma hazırlığı
- Kurtarma üçayağı, vinç ve emniyet kemeri hazır mı?
- Kurtarma, içeri girmeden yapılabilecek şekilde mi planlandı?
- Temiz hava beslemeli solunum cihazı hazır ve dolu mu?
- Kurtarma ekibi eğitimli mi, senaryo daha önce tatbik edildi mi?
9. Çalışma boyunca izleme
Ölçüm bir kereye mahsus değildir. Çalışma başladıktan sonra koşullar değişir: taban çamuru karışır, kaynak dumanı birikir, oksijen tüketilir. Belirlenen aralıklarla ölçüm tekrarlanmalı, sürekli ölçüm cihazı varsa çalışan üzerinde bulundurulmalıdır. Alarm çaldığında tartışma değil, tahliye yapılmalıdır.
Sıcak çalışma varsa ek adımlar
Kapalı hacimde kaynak, kesme veya taşlama yapılacaksa; parlayıcı gaz seviyesinin sıfıra yakın olması, kaynak dumanının etkin biçimde uzaklaştırılması ve yangın nöbetinin tutulması gerekir. Tank duvarındaki boya ve kalıntı, ısı ile buharlaşarak yeni bir tehlike oluşturabilir. Bu nedenle kapalı hacimde sıcak çalışma, ayrı bir izin ve daha sıkı bir izleme gerektirir.
Belgelendirme neden önemli
Yapılan ölçümler, kullanılan cihaz bilgileri, ölçüm noktaları ve sonuçlar rapora işlenmelidir. Bu kayıt yalnızca denetim için değil; bir olay yaşandığında sürecin doğru işletildiğini gösterebilmek için de gereklidir. Ayrıca aynı hacme bir sonraki girişte, önceki ölçüm sonuçları değerli bir referans olur.
Sonuç
Kapalı hacim çalışmalarında acele, en pahalı karardır. "İki dakika sürer, hemen çıkarım" cümlesi, bu alandaki kazaların çoğunun başlangıcıdır. Yanardağ Akademi olarak Denizcilik Bakanlığı belgeli gaz free uzmanlığımızla; gazdan arındırma işlemlerini yürütüyor, kapalı hacim ekiplerini eğitiyor ve işletmelere giriş izni sistemi kuruyoruz.